خطمشي امور مطالعاتی، تحقيقاتي و فنـي مركزمقدمه
خطمشي امور مطالعاتی، تحقيقاتي و فنـي مركز، نگرش، سياست و روند مدیریت و انجام پژوهش، ارائهی آموزش کاربردی و کوتاه مدت و نیز ترویج و گسترش دستاوردهای علمی و فنی را در مركز تبيين و تعيين ميكند.
خطمشي حاضر دارای شكلی كلي است و بر مبناي اساسنامهی مركز (بند پ مادهی 7) توسط هيأت أمنا در هشتمین، دهمین، یازدهمین و دوازدهمین نشست بررسی شده و طی چهاردهمین نشست (مورخ 27/05/88) ضمن بررسي نهایی، تأييد گردیده است. بديهي است این خطمشي، بر اساس شرايط زماني و بنا به نظر شوراي پژوهشي (بند الف ماده 12 اساسنامهی مرکز) و تصميم هيأت امناء قابل تغيير و تجديد نظر است.
خطمشي امور مطالعاتی، تحقيقاتي و فنـي، در حركت مرکز به سمت اهداف و آرمانهايش، پاسخی ملموس و عينی به سه سؤال مهم و مبنايیِ زیر است:
"چـرا؟"، "به كجـا؟" و "چگونـه؟"برای تحقق این مهم، میتوان دو مبنای مشترك و قابل تحليل و بررسی را برشمرد:
1) "نوع نگاه جهانی- فلسفی به انسان، معماری، محیط مصنوع و زندگی" كه مرکز بر آن اساس بنا نهاده شده باشد.
2) بستر شكلگيری و تكامل خطمشیِ مرکز که بر اساسِ "مسائل کالبدی و فضایی" و در درجهی بعد بر اساسِ "مسائل اجتماعی، فرهنگی، سياسی و اقتصادی" استوار میباشد.بر این دو مبنا، موارد زیر مورد توجه خاص قرار میگیرد:
· به الگوی توسعهی بومی برای تحقق چشمانداز که مبنایش "نگاه ايرانی" باشد، دستيابد.
· بر "نيازهاي جامعه، بوميسازي و مرزهاي دانش" متمركز باشد.
· "فرهنگ علمجويي و نوآوري" را ارتقا دهد.
· در عين "كاربردي بودن"، "كلاننگر" باشد.
· بر "بخش علم و فناوري سند چشمانداز20 سالهی کشور" متمركز شده باشد.بخشهای مختلف خط مشی:
بخش اصلی این خط مشی مشتمل بر قسمتهای زیر میباشد:
رسالــت (Doctrine)،
چشمانداز و یا افـق (Vision)
اهداف راهبردی و سیاستها (Strategic Plans)
مأموريت (Mission)
برنامهی اجرایی و عملیاتی (Action Plans)بخش جنبی خط مشی (به عنوان ضمیمه) مشتمل بر موارد زیر است:
الف- ارکان و سازمان پژوهش (1- پژوهشگر 2- هیأت علمی 3- برنامهی پژوهشی 4- مدیریت)
ب- سازوکار هدایت پژوهشها (1- نوع پژوهش 2- گزینش موضوع پژوهش 3- نحوهی انجام پژوهش)
رسالــت (Doctrine)رسالت مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری به عنوان نهادی پژوهشی و آموزشی را میتوان به طور خلاصه بهصورت زیر بیان داشت:
ایفای نقش هماهنگکنندگی، هدایتگری و حمایتی در اجرای برنامههای مطالعاتی و پژوهشی در زمینهی شهرسازی و معماری ایرانی و اسلامی مورد نیاز کشور، با بهرهگیری از توان علمی، قابلیت اندیشهورزی و ذوق هنری پژوهشگران در ارتباط با فرایند تأمین ضروریات محیط زیست مطلوب و فضای پراکنش و فعالیت شایستهی انسان در سرزمین (ملی، منطقهای و محلی)· مرکز در راستای تحقق رسالت فوق و ارتقاء و گسترش امر پژوهش در کشور، با تأکید همزمان بر پژوهش مبتنی بر عقلانیت، معنویت و تفکر خلاق، در پی شناسایی و تقویت پژوهشگران مبتکر و مسئولیتشناسی خواهد بود که اثر مانا را از میرا تمیز دهند و ضمن تشخیص درست نیازهـای واقعی جامعه، با خودباوری و پرهیز از تقلید غیرعالمانه و با دیدی جامعنگر، راه حلهای مناسب و مقدور را ارائه دهد.
· مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری با توجه به ابعاد گوناگون حیات انسانی، (از ساحت فردی تا ساحت اجتماعی و از نیازهای مادی تا نیازهای متعالی انسان)، "جامعیت" و "کلنگری" را به عنوان یک اولویت در رسالت خود باور دارد و به تناسب ساختار پژوهشی خود، در پی تحقق بخشیدن به چنین رسالتی است.
· مرکز با تعریف نقش و جایگاه رصدخانهای خود در امر پژوهش (در حیطهی وظایف وزارت مسکن و شهرسازی)، در مقیاس ملی، به عنوان کانونی علمی در معماری و شهرسازی کشور مطرح خواهد بود و خواهد کوشید که در مقیاس منطقهای (فرا کشوری) نیز از کانونهای اصلی پژوهش معماری و شهرسازی کشورهای منطقه باشد و با پیوستن به کانونهای معتبر جهانی، در بهره گیری از تولیدات دانش روز برای حل مسائل معماری، شهرسازی و کانونهای روستایی کشور، نقش شایستهی خود را ایفا کند.
چشمانداز- افـق (Vision)دانایی محوری، هدف سند چشمانداز کشور است
مرکز در راستای توسعهيافتگی و در مسير تحقق رسالت خود، و با نگاه به سند چشمانداز بيست سالهی کشور قدم بر میدارد و در اين راستا، افق و چشمانداز زیر را با نگاهی راهبرانه، پیشِ رو خواهد داشت:
· مطرح به عنوان کانون اندیشهورزی در معماری و شهرسازی کشور و بازوی علمی و فکری شورایعالی شهرسازی و معماری کشور با ساختار و تشکیلاتی متناسب و چالاک و توانمنــد در بهره گیری از دانش پيشرفته، و پویــا در پاسخگویی به نیازهای تخصصی در عرصهی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی در سطح کشور و از کانونهای اصلی پژوهش معماری و شهرسازی در میان کشورهای منطقه
· دستيافته به جايگاه مناسب علمي و فناوري در سطح کشور و منطقهي خاورمیانه و آسياي جنوب غربی با استفادهی وسیع از جنبش نرمافزاري و رشد پرشتاب و مستمر تخصصی در عرصهی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی
· حمایتکننده و تقویتکنندهی نظريهپردازی بومی و رویکرد دانشپژوه و فرهنگمحور (ایرانی- اسلامی) در عرصهی شهرسازی و معماری و در نتيجه، شكل گرفتن ادبيات علمی متناسب با محتوای سند چشمانداز
· و ایفاکنندهی نقش شایسته برای حل مسائل معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی کشور با بهره گیری از دانشِ روز و با پیوستن به کانونهای معتبر جهانی در این زمینهها
· دارای نقش و جایگاه رصدخانهای در امر پژوهش (در حیطهی وظایف وزارت مسکن و شهرسازی)، در مقیاس ملی و حمایت، هدایت، راهبری و مساعدت در مدیریت پژوهشهای بنیادی، توسعهای و کاربردی در عرصهی شهرسازی و معماری کشور
· در تعامل با دیگر مؤسسات و نهادهای مطالعاتی و پژوهشی، به مثابهی نهاد حمایتگر و مشارکت کننده در سياستگزاری حوزهی پژوهش معماري، شهرسازي و برنامهریزی کالبدی روستایی کشور
اهداف راهبردی و سیاستها (Strategic Plans)
هدفگذاري پويا و آيندهنگري واقعبينانهدر راستای چشمانداز و افقِ ترسیم شده، اهداف (بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت) واقعبينانهی زیر ترسیم میگردد:
هدف راهبردی بلند مدت:
· دستيابی به جايگاه مناسب علمي در سطح منطقهي آسياي جنوب غربی به عنوان یک مرکز واجد نقش مؤثر علمی در عرصهی بین المللی
هدف راهبردی میان مدت:
· دستيابی به جايگاه مناسب علمي در سطح کشور به عنوان یک مرجع علمی و تخصصیِ ملـی در جهت حمایت از همافزایی توان سایر مراکز پژوهشی و علمی برای تأثیرگزاری و ارائهی راه حل برای شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی (در حوزهی عمل وزارت مسکن و شهرسازی)
هدف راهبردی کوتاه مدت:
· هـادی، هماهنگکننده و حـامی مراکز علمی- پژوهشی در زمینهی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی
سیاستهای مورد نیاز برای حرکت به منظور دستیابی به اهداف راهبردی را میتوان چنین تعریف کرد:
الف- سیاستهای کلی و عمومی
· رعایت اخلاق حرفهای و علمی
· برنامهمحوری در تعیین و پیگیری امور پژوهشی
· تحکیم و کارآمد ساختن نظام ملی نوآوری در حوزهی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی کشور
· نوآوری در فرایند و نتایج مطالعات و پژوهشها
· رقابتپذیری در امر پژوهش
· نهادينه كردن امر پژوهش و تحقيق در عرصههاي مختلف شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستاییب- سیاستهای اجرایی
· كاربردي نمودن تحقيقات و مطالعات شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی در سطح کشور، بهویژه در حوزهی عمل وزارت مسكن و شهرسازي (در کنار پرداختن به مباحث بنیادی، توسعهای و ترویجی)
· بهرهبرداری از دستاوردهای مطالعات و تحقیقات و ارتقاء سطح آنها در حوزهی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی
· توسعهی آموزشهای کاربردی کوتاهمدت متناسب با نیازسنجی فنی و تخصصی بدنهی کارشناسی و مدیریتی حوزهی شهرسازی و معماری کشور (بهویژه وزارت مسکن و شهرسازی)
· شناخت و ارائهی راهحل برای مشکلات و مسائل مربوط به شهرها و روستاهای کشور
· اجتناب از تکرار پژوهشها
· داوری تخصصی طرحها و برنامهها
· تعیین مجریان و مدیران صاحب صلاحیت و اولویت برای برنامهها و طرحهای مربوط به مرکز
· پرهیز از تداخل منافع مرکز با منافع اختصاصی مجریان، مدیران و ناظران در واگذاری و اجرای طرحها، پروژهها و دیگر فعالیتها
· رعایت حقوق مالکیت فکری پژوهشگران
· تجهیز به نظام پايش و ارزيابي اجراي خطمشی
· حمایت، تشویق و گسترش طرحهای مطالعاتی و تحقیقاتی، بهعنوان پیششرط تدوین ضوابط، مقررات و آییننامههای مرتبطج- سیاستهای اطلاعرسانی
· گردش کار روان و ساده در انجام فعالیتها
· فراهم ساختن فرصتهای برابر برای پژوهشگران در حوزهی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی
· شفافسازی پژوهش از طریق اطلاعرسانی دقیق و عمومی
· انتشار نتایج طرحها و برنامههاد- سیاستهای مربوط به سرمایهی اجتماعی- انسانی
· تسری و ترویج فرهنگ و معنویت اسلامی و حاکمیت اخلاق حرفهای
· اصلاح ترکیب و ارتقای کیفی سرمایهی انسانی
· جلب مشاركت نخبگان دانشگاهي و همکاری استعدادهای برتر در طراحي و اجراي سیاستها
· جلب همکاری نخبگان و متخصصان ایرانی مقیم خارج از کشور
· حمایت و بهرهمندی از دانشجویان تحصیلات تکمیلی در حوزهی شهرسازی و معماری و سایر رشتههای مرتبط
· حمایت از نوآوران در حوزهی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستاییهـ- سیاستهای مالـی
· افزایش بهرهوری و صرفهجویی و استفاده از منابع عمومی
· تهیه و استفاده بهینه از تجهیزات و امکانات
· تبعیت نگاه حوزهی مالی از سیاستها و مأموریتهای پژوهشی و آموزشی و تلاش در جهت فراهمآوری بهترین امکانات تحقق سیاستها و مأموریتها
مـأمـوريت (Mission)از مأموریتهای مرکز، که در راستای اهداف راهبردی و سیاستهای مطروحه در بخش قبل، تبیین گردیدهاند، میتوان به موارد زیر اشاره نمود؛ در این میان با توجه به مأموریتهای لازمالاجرا برای تحقق چرخهی نواوری کشور، اجرای این مأموریتها بر حسب اولویت، صورت میپذیرد.
الف- مأموريتهای مربوط به اهداف راهبردی و سیاستهای کلی و عمومی مرتبط
· نيازسنجي از طریق برنامههای توسعهی اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی كشور و نقد و ارزيابي برنامههای قبلی در زمينهی وظايف مرتبط با وزارت مسكن و شهرسازي و ارائهی نظرها و پیشنهادهای بهینه (مناسب و مقدور) در برنامههای توسعهی آتی کشور در زمینهی شهرسازي، معماري و برنامهریزی روستایی
· ایجاد انسجام و هماهنگی در نظام مطالعات و تحقیقات شهرسازي، معماري و برنامهریزی روستایی، به منظور هدایت فرآیند توسعهی طرحها و برنامههای مطالعاتی و تحقیقاتی
· مسألهيابي و تبيين اولويتهاي پژوهشي در سطح کشور، بهویژه در عرصهی شهرسازي، معماري و برنامهریزی روستایی
· تعریف طرحها و برنامههای پژوهشی در قالب اهداف و سیاستهای راهبردی به نحوی که روند تکاملی پژوهشها حفظ و از تفرق موضوعی آنها پیشگیری شود، در عین حال مسائل و مشکلات اساسی حوزهی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی وزارت مسکن و شهرسازی، مبتنی بر علم و فناوری مرتفع گردد.
· پژوهشمدار نمودن كليهی فعاليتها و تصميمگيريها در تدوين قوانين، مقررات و آئيننامهها براي بهرهگيري در طرحها و فعاليتهاي معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی در سطح کشور، بهویژه در حوزهی عمل وزارت مسكن و شهرسازيب- مأموريتهای مربوط به سیاستهای اجرایی
· تلاش به منظور تدوین و ترویج معیارها و ضوابط معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی در طرحهای جامع و تفصیلی شهری و طرحهای روستایی کشور، از طریق ترویج و الزامآور ساختن این معیارها و ضوابط با همکاری مراجع ذیربط و بر حسب بومساختهای محیطی آنها
· انجام مطالعات و پژوهشهای معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی (بنیادی/ توسعهای/ کاربردی)
· ارائهی آموزشهاي تخصصي و گردهمائیهای تخصصی و کاربردی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی
· هماهنگی با شورایعالی شهرسازی و معماری ایران، به منظور بررسی کارشناسی کلیهی پیشنهادهای رسیده به شورا (اعم از ضوابط، مقررات و راهنماهای حوزهی شهرسازی و معماری) قبل و بعد از تصویب، توسط مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری (به عنوان بازوی علمی این شورا)
· شناسايي اصول و ضوابط شكلگيري معماري ايراني - اسلامي در شهرها و روستاهاي كشور بهمنظور معرفي ويژگيهاي معماري ايراني اسلامي، از طريق انجام پژوهشهاي مورد نياز
· دستيابي به مؤلفههای معماري و شهرسازي هماهنگ با ويژگيهاي فرهنگي و بومی كشور از طريق انجام پژوهشهاي مورد نياز
· تلاش برای تعریف «هويت و فرهنگ معماري و شهرسازي» در برنامههای اجرایی مرکز
· حمايت از پژوهشهاي راهبردي و بنيادي در زمينهی گسترش و اعتلاي فرهنگ شهرسازی و معماری در کشور
· بررسي و گردآوري نظاميافتهی تاريخ شفاهي شهرسازی و معماری و عناصر فرهنگ ملّي و بومي
· پرداختن به سرفصلی تحت عنوان «مستندسازی معماري و شهرسازي» در برنامههای اجرایی مرکز
· حرکت برای ساماندهي تبليغات رسانهاي، بهبود محتواي آموزشی كتب درسي و تدوين و اجراي برنامههاي آموزشي، تبليغي و ترويجي در كليهی سطوح اجتماعي به منظور حفظ و ارتقاء هويت شهرسازی و معماری اسلامي - ايراني، در نهاد خانواده بر اساس تعاليم ميراث معنوي جامعهی ايراني
· ارزیابی درونی بر اساس شاخصهای مرکز و ارائهی اطلاعات و مستندات لازم برای ارزیابی بیرونی مرکز به مراجع مربوطج- مأموريتهای مربوط به سیاستهای اطلاعرسانی
· بهرهگیری از اقدامات ترویجی و توسعهای برای دریافت میزان تحققپذیری نتایج حاصل از طرحهای پژوهشی در عرصههای عملی و بازخورد آنها به پژوهشهای بعدی و همچنین برای اطلاعرسانی و نیز مستندسازی آثار، اقدامات، تجارب و ... در حوزهی شهرسازی و معماری
· توسعه، تعریف و ایجاد بانکهای اطلاعاتی در حوزههای مرتبط از طریق همکاریهای چندسویه با مؤسسات پژوهشی، مراکز تحقیقاتی و پژوهشکدههای حوزهی معماری و شهرسازی و سایر رشتههای مرتبط در کل کشور
جستجوی جامع مراجع و پایگاههای اطلاعات علمی و غیره در مورد هر طرح و برنامه و بررسی و مستندسازی تخصصی سوابق پژوهشی موضوع تحقیق در سطح وسیع ملی و بینالمللی و حصول اطمینان از ضرورت انجام تحقیق جدید قبل از تصویب اجرای طرح و برنامه
· تدوین، اجرا و اعلام عمومی گردش کار روان و ساده طرحها و برنامههای پژوهشی که مبین مراحل و فعالیتهای مساًلهیابی، تعریف، داوری، تصویب، اجرا، مستندسازی، انتشار نتایج، نظارت و ارزیابی باشد.
· انتشار عمومی و فشرده نتایج طرحها و برنامهها و ارائهی اطلاعات لازم آنها به مراکز اطلاعرسانی علمی کشورد- مأموريتهای مربوط به سیاستهای سرمایهی اجتماعی- انسانی
· تشویق، حمایت و جلب مشارکت جامعهی حرفهای و علمی و تشکلهای تخصصی در طرحها و برنامههای مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری
· برقراری ارتباط با دانشگاهها و مراکز آموزشعالی کشور به منظور بررسی معضلات و مسائل شهرسازي و معماري کشور و چارهجویی برای آنها از طریق تدوین برنامههای آموزش عالی در رشتههای تخصصی و پژوهشهای شهرسازي و معماري
· حمایت علمی، اداری و مالی از پایاننامههای دورههای کارشناسی ارشد و دکتری معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی و تخصصهای مرتبط با آنها در راستای پاسخگویی به نیازهای مربوطه در کشور ضمن هماهنگی با دانشگاههای معتبر
· هدایت و حمایت از انجمنها و تشکلهای پژوهشی غیر دولتی و دانشگاهی در حوزهی شهرسازی و معماری کشور
· تقویت و ترمیم بدنهی کارشناسی و هیأت علمی مرکز، متناسب با نمودار تشکیلاتی خود و تعاریف و ضوابط وزارت علوم، تحقیقات و فنآوری
· حمايت از پژوهشهاي علمي و بينرشتهاي در زمينهی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی و انتشار نتایج آنها در سطوح مختلف
· اصلاح ترکیب و ارتقاء کیفیت و افزایش بهرهوری سرمایهی انسانی به منظور تحقق بهینهی ماموریتهای مرکز
· فراهم ساختن امکانات و تسهیلات موثر و تعامل فعال با بنیاد ملی نخبگان
· تسهیل دسترسی نوآوران کشور به امکانات و خدمات علمی و فنی مرکز و ارائهی اطلاعات و مشاورتهای لازم به آنان
· تعیین مجریان و مدیران صاحب صلاحیت و اولویت برای برنامهها و طرحها از میان پژوهشگران صاحب صلاحیت و حائز اولویت به لحاظ رشتهی تخصصی، مرتبهی علمی، سوابق و تجارب مثبت پژوهشی و توانایی رهبری علمی پژوهش به تناسب اهمیت و میزان بودجه
· فراهم ساختن تمهیدات و سازوکارهای لازم به منظور ارتقای رقابتپذیری مرکز در عین گسترش همکاریها، به ویژه با بخش غیر دولتی و حمایت از آن با توجه به وضعیت مترتب بر اجرای سیاستهای اصل 44 قانون اساسی
· تعیین مجریان آن دسته از برنامهها و طرحهای پژوهشی که به خارج از مرکز واگذار میشود، از طریق فراهم ساختن فرصتهای برابر برای داوطلبی همهی متقاضیان بالقوه به کمک فراخوان گسترده و اطلاعرسانی مناسبهـ- مأموريتهای مربوط به سیاستهای مالـی
· تبيين نحوهی همکاری و ارتباط مالی مركز مطالعاتي و تحقيقاتي با نهادهاي اجرايي (دولتی و غیر دولتی) و دانشگاهها
· پرهیز از تداخل منافع مرکز با منافع اختصاصی برای مجریان، مدیران و ناظران در واگذاری و اجرای طرحها، پروژهها و دیگر فعالیتها
· صَرف اعتبارات پژوهشی در فعالیتهای اصلی پژوهشی و کاهش نسبت هزینههای اداری و خدماتی غیر پژوهشی به هزینههای پژوهشی
· استفاده از منابع مطالعاتی طرحهای زیربنایی و عمرانی و ظرفیتهای صندوقهای تخصصی در امر پژوهش
· فراهمآوری امکانات بهینه و بهره گیری از حداکثر ظرفیتهای قانونیِ مالی و ... ، به منظور تشویق و جذب متخصصین معماری و شهرسازی و نخبگان در بخشهای مختلف تخصصی مرکز
برنامههای اجرایی - عملیاتی (Action Plans)با توجه به مأموریتهای مرکز و به منظور دستیابی به اهداف و سیاستهای آن، سرفصل برنامههاي اجرایي- عملیاتی (بر طبق مادهی 3 اساسنامهی مرکز) به شرح زیر بیان میگردد:
1. مطالعات و پژوهشهای شهرسازی و معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی (بنیادی/ توسعهای/ کاربردی)
برنامههای کوتاه مدت:
· تدارک گروههای خبره برای ارائهی پاسخ سریع و کارشناسانه به مسائل حاد و فوری که در زمینههای شهرسازی و معماری (در حوزهی وزارت مسکن و شهرسازی) پدید میآید.
· شناسایی و تعیین میزان تأثیر عوامل مشکلزا و بازدارندهی شکلگیری معماری ارزشمند و واجد کیفیت (از جمله: عوامل فنی و اجرایی قانونی، آموزشی، انسانی و ...)
· پیشبینی راهکارهای مورد نیاز برای کاهش اثر و رفع تدریجی آثار عوامل مشکلزا و بازدارندهی شکلگیری معماری ارزشمند و واجد کیفیت
· شناسایی عوامل مشکلزا در معماری ناشی از اجرای ضوابط و مقررات ساختمانی طرحها و برنامههای توسعهی شهری و روستایی (ضوابط غلط یا اجرای نادرست ضوابط درست)
· شناسایی روشهای مستندسازی بافتها و ابنیهی فرهنگی و تاریخی در سایر کشورهای دارای پیشینهی فرهنگی و تاریخی و راههای استفاده از تجربهی این کشورها
· انجام مطالعات و پژوهشهای بنیادی و کاربردی در خصوص ویژگیها، اصول ارزشها و معیارهای شکلگیری بافتها و ابنیهی تاریخی و فرهنگی
برنامههای میان مدت:
· تشکیل "کارگروههای هماندیشی" به منظور شناسایی و اولویتبندی طرحهای پژوهشی شهرسازی و معماری در حوزهی فعالیتی بخشهای تابعهی وزارت مسکن و شهرسازی
· بررسی کمبودهای موجود در سر فصلهای دروس دانشگاهها و مراکز آموزشعالی در زمینهی معماری، شهرسازی و برنامهریزی کالبدی روستایی، با عنایت به نیاز دستگاههای اجرایی
· پژوهش در خصوص نحوهی تأثیرگزاری آموزشهای مستقیم از طریق رسانهها در افکار عمومی، برای ارتقاء سلیقهی اجتماعی و حس زیباییشناسی همگانی
· تدوین برنامههای آموزش همگانی به منظور ارتقاء بینش عمومی نسبت به مقولات معماری، شهر و روستا (شناخت ابنیه و بافتها و فضاهای با ارزش)
· همکاری در تدوین آییننامهی اجرایی قانون جامع معماری و شهرسازی کشور
· تدوین ضوابط، مقررات و راهنماهای برنامهریزی و طراحی برای شهرهای مختلف متناسب با آموزههای ناشی از شناخت ویژگیهای معماری ابنیه و بافتهای تاریخی
· تدوین معیارهای کیفی برای طراحی معماری ابنیه با کاربریهای مختلف و متناسب با ویژگیهای معماری بومی هر شهر و روستا و همجواریهای مربوطه
· مشارکت در روزآمد کردن «طرح جامع تحقيقات شهرسازي و معماري کشور» (نقشهی جامع علمی کشور در حوزهی پژوهش و مطالعات شهرسازی و معماری) در دورههای 3 ساله توسط مرکز
برنامههای بلند مدت:
· تقویت ارتباط افقی مابین گروههای پژوهشی مرکز و محتوای پژوهشهای این گروهها
· تداوم انجام طرحهای پژوهشی در حوزهها و زمینههای زیر و نیز تعمیق کیفی و محتوایی آنها:
الف : بنیادین و اساسی (ذیل گروه مطالعات و پژوهشهای بنیادی)
ب : شهرسازی، طراحی شهری، روستایی و برنامهریزی شهری و منطقهای (ذیل گروه مطالعات و پژوهشهای شهرسازی)
ج : معماری (ذیل گروه مطالعات و پژوهشهای معماری)
د : مدیریت و اقتصاد شهری (ذیل گروه مطالعات و پژوهشهای اقتصاد و مدیریت شهری)
هـ : توانمندسازی و زمینههای پایداری محیط (ذیل گروه مطالعات توانمندسازی و پایداری محیط)
· مديريت، راهبری و نظارت بر طرحهاي تحقيقاتي شهرسازی و معماری در حوزهی وزارت مسکن و شهرسازی و سازمانهای تابعه2. آموزشهاي تخصصي و گردهمائیهای تخصصی و کاربردی شهرسازی، معماری و برنامهریزی کالبدی روستایی
برنامههای کوتاه مدت:
· برگزاری و همکاری در انجام همایشها، گردهمائیها و کنفرانسهای علمی و آموزشی داخلی و خارجی در زمینهی شهرسازی و معماری (شهر و روستا)
· شرکت در همایشها، گردهماییها و کنفرانسهای علمی و آموزشی داخلی و خارجی در زمینهی شهرسازی و معماری
· مدیریت و برنامهریزی محتوایی و برگزاری دورههای بازآموزی شهرسازی و معماری
· ارتقاء دانش همکاران و کارکنان مرکز در زمینههای حرفهای و تخصصی مرتبط از طریق آموزشهای ادواری و متداوم در ارتباط با دانشگاههای کشور
· انعکاس نتایج طرحها و برنامهها به مخاطبین مختلف (مدیران و مسئولان، مشاوران و حرفهمندان، استادان و دانشجویان) به منظور عملیاتی کردن نتایج و نیز اصلاح فرایندها و تبیین آنها
· آموزش، اطلاعرسانی و بهروزآوری اطلاعات مدیران ارشد، مدیران اجرایی و نیز عموم مردم در خصوص پیشرفتهای جدید در حوزهی دانش و فن شهرسازی و معماری و مسائل مربوط به آنها
برنامههای میان مدت:
· تهیهی متون تخصصی در زمینهی آموزش معماری و شهرسازی به روش آموزش الکترونیکی یا آموزش از راه دور
· بازآموزی مهندسان شهرساز و معمار (در قالب کارگاه یا سمینار آموزشی)
· همكاري در برنامهريزي محتوائي و تدوين و برگزاري دورههاي آموزشی كوتاهمدت وزارت مسكن و شهرسازي
برنامههای بلند مدت:
· برپاسازی نظام جامع پژوهش و فناوری در مرکز
الف: ساماندهي نظام پژوهش و فناوري مرکز (تا پايان سال اول برنامه پنجم)، از طريق تعيين اولويتها، هدفمند كردن اعتبارات، اصلاح ساختاري گروههای پژوهشي در قالب موارد ذيل:
o تدوين و توليد دانش فني و انجام تحقيقات کاربردی و توسعهای
o پژوهش به منظور افزايش توان رقابتي بخشهاي علمی و پژوهشی كشور در حوزهی شهرسازی و معماری
o انجام پژوهشهاي كاربردي در خصوص حل مشكلات كشور
ب: افزايش يكنواخت سرمايهگزاري مرکز در امر پژوهش (موضوع موارد مندرج در بند ”الف“)، تا پايان برنامهی پنجم، و سمتدهي سرمايهگزاريهاي مرکز در جهت پژوهشهاي مأموريتگرا و تقاضامحور3. خدمات ترویجی- توسعهای و اطلاعرسانی شهرسازی و معماری
برنامههای کوتاه مدت:
· برگزاري سمينارها و كارگاههاي تخصصي
· تجهیز و توسعهی کتابخانهی تخصصی معماری و شهرسازی
· تکمیل و نگهداری شبکهی جهانی (سایت اینترنتی) و شبکهی داخلی در مرکز
· فراهمآوری دسترسی به اینترنت از طریق تجهیزات ماهوارهای یا از طریق کابل نوری (با سرعت بالا)
· خرید کتب، مقالات و متون داخلی و خارجی و انجام ترجمههای مورد نیاز
· خرید نرمافزار تخصصی و کاربردی بهعلاوه تهیهی نرمافزار از پروژههای مرکز
· خرید و اشتراک نشریات تخصصی داخلی و خارجی
· نگهداری و پشتیبانی از برنامهی نرمافزاری کتابخانه
· شناسایی اسناد ارزشمند و مدارک موجود مرتبط با شهرسازی و معماری در نزد اشخاص حقیقی و حقوقی از طریق فراخوان عمومی
برنامههای میان مدت:
· تداوم انتشار فصلنامهی آبادي
· رايزني و تبادل اطلاعات با دانشگاهها و ساير مراکز علمی و تحقيقاتي در قالب مبادلهی تفاهمنامههای همکاری
· انتشار کتابها، مقالهها و نشريههای تخصصی در زمینهی شهرسازی و معماری
· توليد و انتشار كتب به صورت e-book و تهیهی نرمافزارهاي اطلاعاتي و تخصصي
· حمایت مالی و علمی از پایاننامههای دانشجویی و همکاری علمی و پژوهشی با دانشگاهها
· برگزاری مسابقات عمومی در خصوص زیباییشناسی در معماری ابنیه و فضاهای شهری و روستایی به منظور توجه بیشتر عموم مردم به مقولات مذکور
· برگزاری مسابقات طراحی معماری ابنیه و فضاهای شهری و روستایی به منظور افزایش رقابت سالم میان جامعهی حرفهای در ارتقاء کیفیت طرحها و برنامهها به منظور تدوین الگوهای مناسب طراحی با استفاده از ارزشهای موجود در معماری ابنیه و بافتهای تاریخی ارزشمند
· برگزاری نمایشگاهها و همایشهای تخصصی سالیانه در خصوص معماری ابنیه و فضاهای شهری و روستایی
· ایجاد و بهروزآوری بانک اطلاعات پدافند غیر عامل در حوزهی شهرسازی و معماری (شهر و روستا)
· ایجاد و بهروزآوری بانک اطلاعات پژوهشگران و مؤسسات پژوهشی شهرسازی و معماری در ایران
ایجاد و بهروز آوری بانک اطلاعات و آمار فعالیتهای پژوهشی و مطالعاتی شهرسازی و معماری، توسط مرکز (به مثابهی مرکز رصدخانهای اطلاعات شهرسازی و معماری کشور) به منظور تمرکز اطلاعات و آمار موجود و آتی کلیهی مؤسسات پژوهشی، مراکز تحقیقاتی و پژوهشکدههایی که در حوزهی شهرسازی و معماری و علوم وابسته (اقتصاد شهری، مدیریت شهری، جغرافیا، علوم اجتماعی، حقوق و ...) مشغول به مطالعه و پژوهش هستند ( تا پایان سال دوم برنامهی پنجم توسعه)
· ایجاد و بهروزآوری بانک اطلاعات معماری ایران پس از انقلاب اسلامی ایران
برنامههای بلند مدت:
· انتشار پایاننامهها و نتایج تحقیقات دانشجویی برتر در حوزهی شهرسازی و معماری با همکاری دانشگاهها
· اشاعه و ارائهی نتایج پژوهشها با بهرهگیری از راهکارهای مناسب و مخاطبمحور
· انتشار نشریهی با اعتبار علمی و پژوهشی در حوزهی شهرسازی، معماری و علوم وابسته (اندیشنامه)4. خدمات اداری- ساختاری
برنامههای کوتاه مدت:
· نوسازي و بازسازي سياستها و راهبردهاي پژوهشي، فناوري و آموزشي، به منظور توانايي پاسخگويي مراكز علمي، پژوهشي و آموزشي حوزهی شهرسازی و معماری به تقاضاي اجتماعي، فرهنگي و صنعتي و كار كردن در فضاي رقابت فزايندهی عرصهی جهاني، طي سال اول برنامهی پنجم
· بازنگري در ساختار و نوسازي فرايندهاي تحقيقات و آموزش در حوزهی شهرسازی و معماری و علوم میانرشتهای مرتبط، به منظور توسعهی كيفي و حرفهاي شدن پژوهش در حوزهی مذكور و ايجاد توانايي نظريهپردازي در حوزههاي میانرشتهای مرتبط در سطح جهاني و پاسخگويي به نيازهاي تصميمسازي در دستگاههاي اجرايي كشور، طي سال اول برنامهی پنجم
برنامههای میان مدت:
· اقدام در جهت پژوهشکده شدن مرکز و اصلاح اساسنامه و تغییر وضعیت ساختاری و تشکیلاتی آن برای دستیابی به ساختار توسعهیافته و متناسب
· تهيهی برنامههاي جامع توسعهی علمي و فناوري شهرسازی و معماری (به ويژه فناوري با سطوح عالي علوم و فناوري روز جهاني) در بخشهاي مرتبط با شهرسازی و معماری، طي سال اول برنامهی پنجم
· پيشبيني تمهيدات لازم به منظور بهرهبرداري حداكثر از ظرفيتهاي ملي و منطقهاي در حوزههاي فناوري اطلاعات، فناوري زيستي و ريزفناوري و زيستمحيطي، برای شهرسازی و معماری
برنامههای بلند مدت:
· تاسیس و راهاندازی واحدهای پژوهشی یا دفاتر پژوهشی استانی، زیر نظر مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری،
(این واحدها و دفاتر بر اساس نیازهای هر استان با برنامههای مصوب و با هماهنگی مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری به فعالیت میپردازد.)
بخش جنبی متن خط مشی
الف- ارکان و سازمان پژوهش
ب- سازوکار هدایت پژوهشها
مورد تأیید شورای پژوهشی مرکز
(مصوب چهاردهمین جلسهی هیأت أمنا)
مورخ 27/05/88مـردادمــاه 1388
ضمیمهی خطمشي امور مطالعاتی، تحقيقاتي و فنـي مركز:بخش جنبی متن خط مشی
الف- ارکان و سازمان پژوهش
مرکز در حرکت راهبردی خود، ایجاد فضا و بستر رشد علمی و مولّد را برای پژوهشگران، هدف قرار میدهد و تحقق این مهم را در لوای نهادینه کردن امر برنامهریزی و ارزیابی مستمر کلیهی فعالیتها، تأمین پشتوانهی مالی متکی به خود، گزینش بهترین محققین و کمک به توسعهی گرایشهای تخصصی در حوزههای گوناگون تخصصی و ارج نهادن به عنصر تفکر میداند. از مجموع موارد فوق، راهبردهای زیر، ناظر بر اصلیترین ارکان پژوهش یعنی پژوهشگر، هیأت علمی (بدنهی کارشناسی)، برنامهی پژوهشی و مدیریت، استخراج میشود که به قرار زیر است:
1- پژوهشگر
· مرکز برای گزینش مستعدترین دانشآموختگان دانشکدههای شهرسازی و معماری و همچنین رشتههای مرتبط تطبیقی و بین رشتهای، طرح و ساختاری عادلانه ویژهی جذب بهترین پژوهشگر و کارشناس را تدوین و بر اساس این ساختار، عمل مینماید.
· مرکز برای سلامت نفس، حسن رفتار و تقویت امید و انگیزهی پژوهش و مطالعه در پژوهشگران و کارشناسان خود، ضمن زمینهسازی برای فضای اندیشهورزی، فعالیتهای فوقبرنامهی علمی و فرهنگی را برنامهریزی و اجرا مینماید.
2- هیأت علمی
· مرکز برای بازآموزی و روزآمد نگهداشتن مستمر دانش و تجربهی اعضای هیأت علمی خود برنامهریزی و اقدام خواهد کرد.
· مرکز برای جذب حداکثر وقت و توان پژوهشگران و صاحبنظران و نیز هیأت علمی خود، که به عنوان محوریترین رکن پژوهش در مرکز مطرح میباشند، تدابیری متناسب با شرایط روز جامعه، اتخاذ نماید.
3- برنامهی پژوهشی
· مرکز برنامههای پژوهشی خود را به طور مستمر مورد ارزیابی و بازنگری قرار میدهد تا تحقق این برنامهها و ارتباط زندهی میان مباحث نظری و مباحث کاربردی ارتقاء یابد و میسر شود.
· مرکز برای توسعهی تحقیقات (بنیادی، توسعهای و بهویژه گرایشها و ملزومات کاربردی) مورد نیاز جامعه، ضمن ارزیابی ضرورتها و اولویتها، به انجام وظایف خود میپردازد.
4- مدیریت
· مرکز، برای برنامهمحور شدن مدیریت، امر برنامهریزی و نظارت را نهادینه کرده و به سمت تدوین و تصویب یک نظام تشکیلاتی روشن و در عین حال پویا و بهدور از سلایق شخصی موردی، پیش میرود.
· مرکز برای مواجهه با تنگناهای بودجهای خود، به دنبال تأمین منابع مالی بیشتر از طرق مختلف، متناسب با چارچوب وظایف خود، حرکت مینماید، و در عین حال برای افزایش کمیت و کیفیت پروژههای پیشنهادی و ملی، از نظام بودجهای و منابع اعتباری تحقیقات کشور کمک بیشتری میگیرد.
ب- سازوکار هدایت پژوهشها
بر اساس راهبردهای مورد اشاره در موارد 4 گانهی بالا، ساز و کار هدایت پژوهشها به قرار زیر است:
هدايت پژوهشها در مركز، به عهدهی گروههاي پژوهشي آن میباشد كه از نظر اداری و تشکیلاتی، زير نظر معاونت پژوهشي و آموزشي و رئيس مركز انجام وظيفه ميكنند. رئيس گروه پژوهشي، كارشناس موظف مركز است. افراد صاحبنظر و اعضاي هيأت علمي در تركيب گروههاي پژوهشي حضور خواهند داشت. طرحهای پژوهشی تحت مدیریت مرکز و با هماهنگی بین محقق، ناظر و کارفرما انجام میگیرد.
شیوهنامهی مدیریت پژوهش مرکز (روند گردش کار طرحهای پژوهشی)، که به تصویب شورای پژوهشی رسیده است، در هدایت و مدیریت طرحهای پژوهشی مرکز مورد استفاده قرار میگیرد.
1- نوع پژوهش
· فعاليتهاي مركز شامل هم مطالعه و هم پژوهش میگردد؛ در زمينههای تحقيقاتی نيز هر سه نوع پژوهشهای "بنيادي"، "توسعهاي" و "كاربردي" مورد توجه قرار خواهد داشت.
· بديهي است به دليل نياز كليهی بخشهاي تابعهی وزارت مسكن و شهرسازی، پژوهشهاي كاربردي در علوم و رشتههای مرتبط با حیطهی وظایف وزارت مسکن و شهرسازی به منظور پشتیبانی علمی تصمیمسازیها و تصمیمگیریهای اجرایی، محور فعاليتهاي مركز ميباشد. این امر، نافی جایگاه مرکز در پرداختن به پژوهشهای بنیادی (پژوهشهای معطوف به مسائل)، نمیباشد.
2- گزینش موضوع پژوهش
· علاوه بر موضوعاتی كه به مركز واگذار ميگردد، مركز نیز بر اساس طرح جامع تحقیقات و بر مبناي نیازهای جاری و آتی کليهی بخشهاي وزارت مسکن و شهرسازي، موضوعات مطالعاتی و تحقیقاتی را تعريف و پيشنهاد مینمايد. اين موضوعات ميتواند همهساله تهيه و مورد بررسي و تأييد شوراي پژوهشي قرار گيرد.
· آیندهنگری و یافتن مسائل در حال شکلگیری، در کنار پرداختن به مسائل روز شهرسازی و معماری کشور، از اهمیت ویژهای در گزینش موضوعات پژوهشی، برخوردار است.
· برنامهی آموزشهای تخصصی و اقدامات ترویجی، سالیانه توسط مرکز تهیه و به تصویب شورای پژوهشی میرسد.
3- نحوهی انجام پژوهش (با هدف دستیابی به بهترین تولید و محصول پژوهشی)
· مرکز در انجام پروژههای مطالعاتی و تحقیقاتی محول شده به خود به عنوان متعهد، عمدتاً مديريت پژوهشها را بر عهده میگیرد و از طریق برونسپاری، از توان علمی دانشگاههای معتبر و بخش خصوصی و همچنین سایر مراکز تحقیقاتی و تخصصی برای ارتقاء کیفی پژوهشها، بهرهمند میشود.
· مرکز مجاز است تا حدودی که هیأت أمنا تعیین میکند، اجراي پژوهش (پروژههای مطالعاتی و تحقیقاتی محول شده به خود) را، با بهرهگیری از توان نیروهای کارشناسی و اعضای هیأت علمی خود، بر عهده بگیرد.
 |
تربيت نيروي انساني روزآمد در فرايند پژوهش و فناوري
· ارائهی پیشنهادهایی جهت ایجاد گرایشهای بین رشتهای متناسب با نیازهای کشور در زمینههای معماری و شهرسازی
· ایجاد ارتباط با کشورهای فرهنگی و تاریخی و بهرهگیری از روشهای آموزشی کشورهای مذکور در خصوص رشتههای معماری و شهرسازی