| ردیف | عنوان | گروه | محقق | ناظر | خلاصهی طرح |
|---|
| ۱ | بررسی تاثیرات مصوبات موردی در دهه۸۰-۱۳۷۰ کمیسیونهای ماده ۵ در زمینه افزایش تراکم ساختمان در کلانشهرهای تهران، کرج، مشهد، اصفهان | شهرسازی | جهاد دانشگاهی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران | آقای مهندس حسین معزی مقدم | یکی از مهمترین نتایجی که در این مطالعه به دست آمد این بود که رابطه و تاثیر فروش مازاد تراکم و سایر شاخصهای شهری، یکطرفه (و صرفاً از طرف فروش تراکم) نبوده بلکه تاثیرات و رابطه متقابل و دوطرفه داشتهاند. به عبارت بهتر ابتدا میبایست زمینه و تقاضا برای فروش مازاد تراکم وجود میداشت تا بتوان تراکم مازاد را به فروش رساند و سپس تاثیراتی که این پدیده بر شاخصهای شهری داشت ملاحظه میگردید.
بنابراین از همان ابتدا نمیشد که فرضی را بر سنجش تاثیرات سوء فروش مازاد تراکم بر سایر شاخصها بنا نهاد و به نظر میرسد که انجام این حجم از مطالعات در چهارچوب این طرح پژوهشی نمیبایست صورت میگرفت، زیرا هر کدام از پارامترهای مطرحشده، خود به تنهایی ارزش انجام تحقیقات گستردهتری دارند.
با توجه به موضوع فوقالذکر، وقتی در اولین مراحل انجام پروژه، نتایج بهدستآمده در خصوص تاثیرات کمیسیونهای ماده ۵ به کارفرما اعلام گردید، به نظر میرسید که از سوی کارفرما کار تمام شده و پاسخ لازم را دریافت کرده است. اما صرفاً به خاطر وجود شرح خدمات قرارداد، مجری موظف به انجام سایر مراحل پروژه بود. با توجه به حجم زیاد مطالب و همچنین تنوع آنها، از مسائل کالبدی و شهری گرفته تا مسائل کالبدی و شهری گرفته تا مسائل اقتصادی و جمعیتی، نیاز به استفاده گسترده از آمار و اطلاعات لازم میباشد.
در بعضی از آمارها نظیر آمارهای مربوط به میزان تراکم به فروش رفته، میانگین قیمت فروش هر متر مربع تراکم در مناطق و در کل شهر، میزان درآمد شهرداری از فروش تراکم مازاد و امثالهم، دامنه تفاوت آمارها به قدری زیاد بود که امکان هر گونه تحلیل و نتیجهگیری صحیح و منطقی را سلب مینمود.
سوای نتایج به دست آمده در خصوص موضوع پروژه، یک نتیجه بسیار جالب نیز بدست آمد و آن هم این است که وقتی آمارها و اطلاعات غلط باشد، تحلیلها و نتیجهگیریها نیز غلط خواهد بود. معمولاً تصمیمات مهم براساس نتایج طرحهای مطالعاتی گرفته میشود پس تصمیمگیریها و سیاستگذاریهای ناشی از نتایج نامطلوب نیز نادرست خواهد بود و نتیجه نهایی آن عدم توسعهیافتگی میباشد. سپس لازم و ضروری است که تمامی تلاش مسئولان برانجام و گردآوری آمار و اطلاعات صحیح، دقیق، کامل و بهروز متمرکز گردد. |
| ۲ | طرح تعریف مجموعههای شهری و تعیین شاخصهای تبیین آن در ایران | شهرسازی | مرکز مطالعات و تحقیقات شهرسازی و معماری | آقای دکتر اسفندیار زبردست | ازدیاد و گسترش کلانشهرها در جهان، خود به دلیل صرفههای اقتصادی انبوهی صورت میگیرد که منجر به صرفههای اقتصادی شهرنشینی میشود. با ظهور پدیده جهانی شدن در پی عصر اطلاعات کلانشهرها و مجموعههای شهری وظایف جدیدی چون محل جذب فنشناسی و سرمایههای خارجی و بورس اوراق بهادار، مکان استقرار تولید دانش فنشناسی و ارتباطات نوین و جذب گردشگران جهانی را بر وظایف قبلی خود نیز افزودهاند.
برای حضور در عصر اطلاعات و جهانی شدن و به همراه تحقق توسعه پایدار، مدیران و برنامهریزان این کشورها وظایف پیچیده و گاه متضاد پیش رو دارند. آنها باید فضای مجموعههای شهری را به زمینهساز توسعه صنعتی و تولید دانش و فنشناسی نوین تبدیل کنند و بر مسایل زیستمحیطی و اسکان غیررسمی فائق آیند. از حل شایسته و بخردانه این مسائل گریزی نیست و جامعهای که چنین قابلیتی از خود نشان ندهد، نظارهگر سقوط فرهنگ و تمدن خود خواهند بود.
در این پژوهش پس از شناسایی مبانی موجودیت کلانشهرها و مجموعههای شهری درکشورهای توسعهیافته و توسعهیابنده و نیز ایران جایگاه و چشمانداز آینده آنها، به صورت تفصیلی روشهای تعریف و شاخصهای شناسایی آنها مشخص و با شرایط اقتصادی و اجتماعی و طبیعی ایران سازگار شد. |
| ۳ | طراحی نحوه ارتباط مدیریت شهری با دستگاهها و نهادهای بخشی، صنفی و تخصصی | اقتصاد و مدیریت شهری | آقای مهندس امیر نورانی | خانم مهندس نسرین سرمدی | اگر به شهر به عنوان یک پدیده بسیار پیچیده و به شورای شهر و شهرداری به عنوان ادارهکنندگان اصلی آن نگاه کنیم، دانستن نکتههای نظری در مورد اداره سیستمهای سازمانی ضروری است. ویژگی بارز و مشترک سازمانهایی که با نگرش سیستمی اداره میشوند، انعطافپذیری اینگونه تشکیلات است. برای مدیران بسیاری از سازمانها ثابت شده است که برخلاف سیستمهای دیوانسالار کلاسیک، سازمانهای موفق، بر غیر رسمی بودن روابط میان مدیران و کمیتههای کاری موقتی و نه دائمی اصرار میورزند. این روابط انعطافپذیر، غالباً سازمان را از سکون و بینظمی خاص دیوانسالاری سنتی در میآورد و آن را به سوی سرعت، پویایی و کارایی بیشتر هدایت میکند.
کشف و کاربرد روشهای نوین مدیریت سازمانی، حاکی از این واقعیت است که بسیاری از حوزههای جامعه مدرن در گردباد دگرگونیهای عمیق ارتباطی درگیرند، سازماندهی و مدیریت سازمانها به طریقه سنتی و «کلاسیک» که در دوره رشد و تکامل سرمایهداری صنعتی با نظام اجتماعی این شیوه تولید سازگار بوده، اکنون که نظامهای پیشرفته به عصر ارتباطات و دوره فراصنعتی پانهادهاند، به تدریج دستخوش تحولات بنیادی میشود. امروزه دیگر این امر که قدرت رهبری باید از بالا به پایین اعمال شود مورد تردید واقع شده است و دیدگاه کلاسیک به سازمان، دیدگاهی دیوانسالاری، تشریحی، سطحی و منسوخ تلقی میشود.
امروز، جویندگان بهترین شیوههای مدیریت کارا، در پی رویکردی تحلیلی و مبتنی بر تکامل کنش متقابل و دوسویه با نگرش انعطافپذیر به روابط انسانی بین افراد و نیازهای آنان هستند، زیرا وجود نظامی مبتنی بر تعاون، بر توان مشارکتکنندگان در ایجاد ارتباط و ابراز خواستهایشان برای پیشبرد هدف مشترک، تأثیر بسزایی میگذارد و تنها در چنین شرایطی است که انسانها میتوانند نقش بسیار مهمی در آفرینش و دوام سازمانهای رسمی ایفا کنند.
نظام تصمیمگیری در هر شهر، به مانند یک سیستم، دارای عملکرد میباشد و عناصر و روابط موجود در این سیستم میبایستی با پیروی از کل سیستم عمل نموده و همواره ارتباط سیستم را با عناصر خارجی سیستم به صورت روابط رفت و برگشتی حفظ نماید و چنانچه هر یک از این عناصر یا روابط از حالت معقول خود خارج گردند، سیستم را دچار مشکل فراوان خواهند ساخت.
نظام تصمیمگیری شهری با هدف اداره امور شهر و تأمین محیط مناسب زندگی برای شهروندان به عنوان زیرمجموعهای از سیستم حکومتی بوده که با توجه به ساختار سیاسی کلان کشور نسبت به پیگیری امور، اقدام مینماید. عمده اهداف این سیستم در جهت اهداف کلان حکومت میباشد.
با توجه به موارد فوق، میتوان نتیجه گرفت که نظام تصمیمگیری شهری به عنوان یک سیستم باز برای خود، اهداف، محیط، منابع و اجزایی را دارا میباشد و چنانچه هر یک از این عوامل به عللی به رکود کشیده شوند، سیستم دچار اختلال میگردد و نمیتواند به عملکرد بهینه خود بپردازد. لذا لازم است همواره:
دیدگاه سیستمی در نظام مدیریت شهری تسری داده شود.
شرایط و محیط مورد نیاز جهت فعالیت سیستم مدیریت شهری مهیا گردد.
به نقش مردم و مشارکت آنها در مدیریت شهری اهمیت داده شود.
ارتباطات درونسیستمی و برونسیستمی به گونهای برقرار گردد که حداکثر بازدهی را جهت اهداف سیستم ارائه دهد.
مجموعهای از وزارتخانهها و سازمانهای دولتی، بهعلاوه نهاد شورای شهر بهعنوان نماینده شهروندان، به همراه شهرداری طیف وسیعی از وظایف مسئولیت اداره امور شهر را به عهده دارند. ناگفته پیداست که بدون سازمان یا تشکیلات هماهنگکننده این مجموعه، هرروزه باید شاهد دشواری زندگی شهری و مسائل و معضلات پیچیده آن باشیم.
علیرغم تفاوتهایی که در سیستم مدیریت شهری کشورهای مختلف وجود دارد و طبیعتاً عناصر مدیریتی و چگونگی ارتباط آنها نیز یکسان نیست، اما با اندکی اغماض میتوان گفت سیستمهای مدیریت شهری هر یک منطبق بر شرایط ویژه جامعه خود در فراهم ساختن شرایط مناسب زندگی برای شهروندان، موفقیتهای قابل ملاحظه و قابل تأمل به دست آوردهاند. آنچه میتوان به عنوان وجه مشترک سیستمهای مذکور از آن یاد کرد، نظام شورایی است. این نظام طی قرون و سالهای طولانی تغییرات متعددی را به خود دیده است. بدین معنا شوراها حاصل عملکرد یکباره دستگاهها و یا حکومت مرکزی یا حتی اراده ناگهانی افراد و گروهها نبوده است، بلکه در طی زمان و تکثیر شدن جامعه پدید آمده و به تدریج تکامل بیشتری یافته است. در طی زمان به تجربیات جوامع اضافه شده و به اینسان نهادهای محلی به وجود آمدهاند که بخش اعظمی از مسئولیتهای دولتهای مرکزی را به عهده گرفته و از بار وظایف آنها کاستهاند.
نکته حائز اهمیت دیگر اینکه در نظام شورایی نهتنها افراد احساس مشارکت بیشتری میکنند، بلکه رسیدگی به مشکلات نیز سریعتر انجام شده و تقاضاهای آحاد مختلف مردم زودتر پاسخ داده میشود. علاوه بر این، نظام شورایی خود عامل مهمی در کاهش سطح کمبود و پیچیدگیهای مختلف اداری بوده است. نکته دیگری که از تجربیات مدیریت شهری و نحوه ارتباط عناصر آن به دست میآید، لزوم تخصص در امر اداره حکومتهای محلی و رسیدگی به مشکلات هر محدوده، از موضوعاتی است که باید مورد توجه واقع شود.
بدین لحاظ، لازم است که در ساختار شوراها (مدیریت شهری) افرادی دخیل باشند که دارای تخصصهای گوناگون بوده و بر مشکلات و دفع آنها احاطه نظر داشته باشند.
نکات دیگری که به عنوان وجه مشترک مدیریتهای شهری در سطح جوامع متفاوت مطرح هستند را میتوان به شرح زیر مورد اشاره قرار داد:
به رسمیت شناختن سیستم مدیریت شهری (یا حکومت محلی) و فعالیتهای محلی به طوری که در هیچ یک از کشورهای مطرحشده (در متن تحقیق) فعالیتهای مقامات محلی نافی مسئولیت و اقتدار حکومت مرکزی نمیباشد.
اعتقاد به مشارکت مردم بهعنوان یک امر لازم و ضروری و تأکید بر اختیارات و نظارت مقامات محلی.
وجود و گسترش نهادهای مختلف مدنی.
یکپارچگی سیستم مدیریت محلی.
پاسخگو بودن سیستم مدیریت شهری (محلی) در برابر شهروندان.
اهداف کلی و جهانشمول مدیریت شهری تعیینکننده وظایف سیستم هستند و قابل ارائه در چهار قالب زیر میباشند:
آماده ساختن زیرساختهای اساسی برای عملکرد کارآمد شهرها.
آماده ساختن خدمات لازم برای توسعه منابع انسانی، بهبود و بهرهوری استانداردهای زندگی شهرنشینان.
تنظیم فعالیتهای بخش خصوصی مؤثر بر امنیت، سلامت و رفاه اجتماعی جمعیت شهری.
آماده ساختن خدمات و تسهیلات لازم برای پشتیبانی فعالیتهای مواد و عملیات کارآمد مؤسسات خصوصی در نواحی شهری.
در انجام این وظایف یک نکته راهبردی قابل توجه، تمایز و تفاوتی است که باید بین آمادهکردن خدمات و تولید آنها قائل شد.
آمادهکردن به معنای تصمیمگیری در مورد کیفیت یک خدمت و اطمینان از عملی بودن آن به لحاظ اجرایی و مالی است. اما تولید خدمات، تشریحکننده عملیات و مدیریت نیروی انسانی و سایر منابع لازم برای ارائه آن خدمت است. در واقع وظیفه مدیریت شهری بیشتر آماده کردن خدمات است تا تولید آنها. این امر موجب خواهد شد تا مسئولیت اجرایی مستقیم مدیریت شهری کمتر شده و امکان بیشتری برای رویکرد مدیریت و برنامهریزی استراتژیک فراهم شود.
برای تحقق اهداف فوق و انجام وظایف مذکور، راهبردهای اساسی زیر مطرح هستند:
الف- باز پس گرفتن تمرکز قدرت و منابع از دولت مرکزی و واگذاری آنها به سیستمهای مدیریت شهری
ب- جلب مشارکت عموم مردم برای مدیریت شهرها
ج- بهبود و توسعه ساختار سازمانی و تشکیلات سیستم و امور پرسنلی و قانونی
د- بهبود شیوههای مدیریت مالی و اقتصادی
ه- تأکید بر مدیریت و برنامهریزی استراتژیک و جامع سیستم
و- بسیج کلیه منابع توسعه شهری با مشارکت فعالانه بخش خصوصی و سازمانهای مبتنی بر جامعهی محلی
ز- تأکید بر راهبردهای «توان بخشی» در ارتباط با مسکن و امکانات زیربنایی با کمکهای ویژه برای گروههای ضعیف
ح- ساماندهی و بهبود کیفیت محیط فیزیکی زندگی شهری به ویژه برای اکثریت عظیم فقرای شهری
|
| ۴ | ارزیابی میزان توفیق و کارایی ضوابط و مقررات ساختمانی در توسعه شهرها | معماری، شهرسازی | آقای مهندس علی عمرانیپور | خانم دکتر ملیحه احمدی | در روند تحلیلی شکلگیری معماری، یکی از عوامل موثر، مجموعه اصول کالبدی است.
اصول کالبدی فوقالذکر را به دو گروه عمده میتوان تقسیم کرد:
گروه اول که به مقوله کیفیات پرداخته و با جنبههای روانی-انسانی فضا مرتبط هستند.
گروه دوم که وارد در مقوله کمیات میشوند و مشتمل است بر استاندارها و ضوابط و مقررات فنی معماری.
بخشهایی از این اصول کالبدی به صورت ضوابط و مقررات ساختمانی در قالب مقررات ملی ساختمان کشور، ضوابط و مقررات ساختمانی موجود در طرحهای جامع و تفصیلی و ضوابطی را که شهرداریها براساس شرایط روز تدوین کرده و به اجرا گذاشتهاند، وجود دارد.
اما از آنجا که کشور ما دارای سابقه زیادی در تدوین ضوابط و مقررات ساختمانی نیست و از طرفی ضوابط و مقررات جامعی نیز در این زمینه وجود ندارد و وجود برخی مسائل منجمله نبود انسجام کافی بین ضوابط موجود، عدم جامعیت قانونی، در مواردی وجود اختلاف و یا حتی تضاد بین برخی ضوابط، عدم هماهنگی و سنخیت بین برخی ضوابط با شرایط اقلیمی، اقتصادی، بستر فرهنگی و اجتماعی شهرهای ما، حتی گاهی عدم تبعیت ازیافتهها و روشهای علمی در تهیه، اجرا و محتوای ضوابط و عدم تطابق با نیازهای واقعی مردم در شهرها، ضروری است که در این مرحله زمانی با نگاهی بر سابقه این ضوابط در مراحل تهیه، تصویب و کاربرد و نیز محتوای ضوابط، نقد و تحلیل علمی را بر آنها در راستای توسعه کیفی شهرها انجام داد.
این طرح پژوهشی برآنست تا با تمرکز بر موضوع توسعه عمرانی و ضوابط و مقررات ساختمانی شهری، چند زمینه مطالعاتی را در خصوص ارزیابی کیفی و کمی مقررات ساختمانی موجود در شهرها، در راستای توسعه کیفی شهرها و فضاهای معماری شهری بررسی کند:
۱. مرحله شناخت شامل بررسی تاریخچه و ضوابط اصلی معتبر موجود در سطح شهرهای ایران در امر معماری و ساختمان
۲. بررسی و تحلیل ضوابط و آییننامههای فعلی معماری و ساختمانی در شهرهای ایران
۳. نتیجهگیری
مراد از ضوابط و مقررات ساختمانی در این پژوهش، مجموعه مقرراتی است که به طور عام در شکلگیری ساختمان موثر است. بر این اساس مقررات ساختمانی مشتمل خواهد بود بر:
برخی از مقررات شهرسازی که تعیینکننده تودههای ساختمانی در شهر هستند؛ از جمله تراکم و سطح اشغال.
مقررات معماری که وجوه معمارانه بنا را به طور مجزا از زمینه محیطی و فضایی خود کنترل میکنند.
مقررات فنی و سایر مقررات ساختمانی
در فصل شناخت این پژوهش، روش تحقیق مبتنی است بر بررسی موارد مکتوب و مراجع کتابخانهای ضوابط و مقررات ساختمانی مصوب در سطح شهرهای ایران. به این منظور سه گروه عمده از شهرهای موجود در ایران انتخاب شده است:
گروه شهرهایی که دارای طرح مجموعه شهری می باشند.
مجموعه شهرهای متوسطی که دارای طرح جامع هستند.
مجموعه شهرهای کوچکی که دارای طرحهادی هستند.
در ادامه فصل شناخت، مجموعه ضوابط ساختمانی نمونههایی پژوهش در یک ساختار واحد موضوعی طبقهبندی شده است. حاصل کار، اطلاعات قابل تحلیل در فصل بعد است. در فصل تحلیل، ضوابط و مقررات موجود از سه منظر گوناگون مورد موشکافی، مداقه و تحلیل قرار گرفته است.
الف- بررسی شکلشناسنامه اهم ضوابط و مقررات ساختمانی: این بخش با ابزار پدیدارشناسی، معناها و ما به ازای کالبدی و فرمی ضوابط را بررسی میکند.
ب- بررسی و نقد آثار کالبدی اهم ضوابط و مقررات ساختمانی: آنجا که صحبت از تحلیل و ارزیابی توسعه کیفی و کمی در فضاهای ساختمانی و معماری میشود، در کنار بررسی عاملی چون ضوابط و مقررات، لازم است نقش معمار طراحی را که مخاطب اصلی آن ضوابط میباشد نیز لحاظ کرد. به عبارت دیگر قوه شکلدهنده و مصداقساز آن ضوابط فکر و اندیشه طراح است. در عین حال که نقش پررنگ متخصصان طراح و معمار را در شکلدهی به ضوابط و در آخر، ساخت معماری میپذیریم، یکی از مهمترین قطبهای تحلیلگر و منتقد شرایط و نیز خصوصیات معماری امروز ایران، همین جامعه متخصص است.
این بخش با مراجعه به منابع مکتوب نقد و نیز انجام مصاحبهها و ارائه پرسشنامهها به متخصصین صورت میگیرد.
ج- بررسی و نقد درونی ضوابط و مقررات ساختمانی: امروزه با نگاهی ابتدایی به پیکره ضوابط ساختمانی، به روشنی پیداست که ضوابط موجود در بسیاری از بخشها و جنبهها یا به کلی سکوت کردهاند یا بسیار محدود میباشند. تشتط و پراکندگی و بینظمی را که در ساختمانهای امروزی شاهد آنیم را میتوان گواهی به این مدعی دانست. این در حالی است که امروزه در سایر نقاط جهان، کدها و استاندارهای ساختمانی بسیار دقیق و خاصی جهت هر کاربری و در شرایط خاص آن کشور یا منطقه وجود دارد.
در این بخش ابتدا به شناخت مواردی که بدنه اصلی ضوابط موجود ساختمانها از آنها تهی است، پرداخته میشود که مشتمل بر دو بخش است:
بررسی اهم موارد نقصان در ضوابط ساختمانی موجود
بررسی اهم موارد کمبود در ضوابط ساختمانی موجود
در مرحله بعد به شناخت و بررسی مجموعه عواملی که در شکلگیری ساختار و ضوابط و مقررات و نیز ماهیت ضوابط و مقرراتی که نیاز به آنها احساس میشود و در مرحله قبل تحلیل شدهاند، پرداخته شده است. به طور خلاصه میتوان به نقش عواملی چون تنوع اقلیم، فرهنگ ایرانی، تاریخ و... اشاره کرد.
|
| ۵ | شناخت تکنولوژی GISو سیستمهای مدیریتی اسناد و مدارک شهرسازی و دستاوردهای آن در ایران (ساخت مدل سهبعدی از اطلاعات توپوگرافی محدوده شهری تهران به وسعت ۹۰۰ کیلومتر مربع با استفاده از آخرین تصاویر ماهوارهای) | شهرسازی، معماری | مجری: شرکت ژئو پارس | آقای مهندس بابک مدد | مبنای اجرای این طرح، تهیه، آمادهسازی و پردازش تصاویر ماهوارهای در مقیاسهای ۱:۲۵۰۰۰ برای محدوده ۹۰۰ کیلومتر مربعی و ۱:۲۰۰۰ برای محدوده ۵۰ کیلومتر مربعی از شهر تهران میباشد. در این طرح با استفاده از نرمافزار Geo Show ۳D (از تولیدات شرکت اسپانیایی Geovirtual) مدل سهبعدی شهر تهران با آمادهسازی و پردازش تصاویر ماهوارهای مربوطه تهیه شده است. |
| ۶ | دستورالعمل تهیه راهنمای طراحی شهری | شهرسازی | آقای دکتر کامران ذکاوت | آقای دکتر علی غفاری | تهیه سیاستها و برنامه طراحی شهری به خودی خود جهت هدایت شکل فیزیکی شهر و نحوه مداخله کفایت نمیکند. هدایت کیفیتهای محیطی، پدیده پیچیدهای است که اسناد متداول شهرسازی قادر به انجام آن نمیباشد و نیازمند ابزاری متفاوت است. راهنمای طراحی به عنوان ابزار کنترلکننده محتوای کیفیت، ارائهدهنده جزئیات هدایتکنندهای است که مشخص میسازد چگونه میتوان گونه خاصی از توسعه را طبق سیاستهای طراحی یک طرح پیش برد.
راهنمای طراحی، سندی جهت کنترل و هدایت ابعاد کیفی توسعه است. در این تحقیق، سلسلهمراتب راهنما در سه مقیاس کلان، منطقهای و فضای شهری معرفی میگردد. اساس موفقیت در کارایی این سلسلهمراتب، نیاز به وجود طرح توسعه به عنوان یک چتر یا چارچوب هماهنگکننده جهت تمامی راهنماهای طراحی است تا بتوان از تداوم کنترل در توسعه اطمینان یافت.
باید توجه داشت که راهنمای طراحی، نقش حیاتی در شفاف نمودن و اجرای سیاستها در سطح منطقهای و استراتژیها در سطح محلی داشته و در انواع توسعهها، توصیههایی را برای حل مسائل کلیدی ارائه میدهد.
همچنین، راهنمای طراحی در توصیف نوع توسعه و هماهنگی در اجرای آن در جهت ارتقای برنامهها نقش تعیینکنندهای دارد. در مجموع، راهنمای طراحی باید کارایی فرایند کنترل را در کلیه زمینههای توجه ایجاد نماید. بدین معنی که برای شکلهای متفاوت راهنمای طراحی، یک نقش کلیدی وجود دارد که در مقیاس سطوح مختلف توسعه، در تهیه استراتژیهای طراحی، در بازسازی و نوسازی محلات و در اعمال سیاستهای عمومی در مورد طرح خاصی برای خیابانها و سایتها قابل ایفا شدن میباشد.
اهداف طراحی شهری:
خیابانها، فضاها، دهکدهها، شهرکها و بالاخره شهرهای موفق دارای خصوصیات مشترکی میباشد. برای دستیابی به اصول یا اهداف یک طراحی شهری خوب، این عوامل میبایست مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرند. به یاری این عوامل است که میتوان دریافت برای خلق یک فضای موفق میبایست به دنبال چه بود.
اهداف طراحی شهری بیانیهای است که مشخص میسازد چه چیزهایی را طراحی باید به دست آورد. در بسیاری از موارد، اهداف در بخشهای متفاوت دارای همپوشانی بوده و یکدیگر را مورد تقویت قرار میدهند.
دانش طراحی شهری همانند کلیه دانشهای محیطی، ارائه هر گونه طرح و راهحل را منوط به تشخیص مسئله میداند. به همین دلیل، تدبیر راهحل، وابسته به پروسهای است که طی آن سلسلهمراتبی از اقدامات لازم انجام گیرد تا دستیابی به راهحل میسر گردد.
فرایند طراحی شهری در دانش طراحی شهری شامل ۶ مقطع اصلی به شرح زیر است و در صورت فقدان هر یک از مراحل، دستیابی به محصولات میسر نخواهد بود:
۱. شناخت (خصیصههای محلی و کیفیتهای محیطی)
۲. سنجش
۳. سیاستگذاری
۴. راهکارها، راهحلها و انتخاب بهینه
۵. راهنمای طراحی
۶. اجرا(Implementation)
تحققپذیری برنامه طراحی شهری خود از اهداف مهم فرایند طراحی شهری محسوب میگردد. به عبارت دیگر، اسناد راهحلها و الگوهای مداخله باید به گونهای تدارک شود که قابل اجرا باشد.
به اجرا رسیدن یک پروژه طراحی شهری نیازمند جلب حمایت شهروندان، توجیه اقتصادی و جلب توجه طرحهای ذینفع در مداخله است که شامل مالکین، سرمایهگذاران، سازندگان و شهرداری است که در عمل، حامی منافع عموم میباشد.
سلسلهمراتب و سطوح راهنما:
وجود سلسلهمراتب در فرایند توسعه، تضمینکننده حضور اعمال سیاستهای سطح ملی و ساختاری در مداخلات میباشد.
۱. راهنمای طراحی در سطح شهر: دارای محتوای ساختاری بوده و در تداوم سیاستهای طراحی طرحهای فرادست سعی در هر چه بهتر شفاف نمودن آنها دارد. حیطه توجه این سطح، هدایت مطلوب نظم فضایی، استخوانبندی ساختار توسعه در تلفیق با کیفیتهای اکولوژیک و زیستمحیطی است. حفظ و پایداری کیفیتهای بصری و ارزشهای میراث تاریخی و فرهنگی شهر از جایگاه ویژه در این سطح برخوردار است.
۲. راهنمای طراحی در سطح یک منطقه: راهنمای طراحی در سطح یک منطقه از شهر، برای یک حوزه معین تهیه شده و مستقیماً وارد مباحث مربوط به خصیصههای محلی میگردد که سعی بر ارتقا و انتشار هویتهای سیما، منظر و کیفیتهای خاص کالبدی و زیستمحیطی محلی دارد. راهنمای طراحی در این سطح دارای ماهیت تشریحی یا عملکردی میباشد.
۳. راهنمای طراحی در سطح یک فضای شهری: این سطح از راهنمای طراحی برای یک فضای شهری معین و یا یک سایت معین که مدیریت عمران شهری دیدگاههای خاصی را در توسعه آن در نظر دارد، میباشد. راهنما در این سطح دارای ماهیت تجویزی و یا حکمی است و محتوای آن شبیه ضابطه کنترل میباشد. تأکید راهنما در این سطح بر انعکاس زمینه پیرامون است و هویت سیما و منظر و همچنین تناسبات حجم توده و موقعیت استقرار بنا به صورت شفاف ارائه میشود. همچنین انعکاس نظر شهروندان و طرفهای ذینفع در این سطح بسیار حائز اهمیت است.
|
| ۷ | بازنگري و بهروزآوري آیيننامه طراحي راههاي شهري | شهرسازی | آقای دکتر علی اصغر اردكانيان | آقای مهندس محمد حسن شهيدي | طراحی شبکه راههای شهری براساس نوع استفاده مورد نظر از راه صورت میگیرد. راهها از نظر نوع و موقعیت در شبکه، به درجههای مختلف تقسیمبندی شدهاند. با مشخص شدن نوع راه شهری، تعیین مسیر و مشخصات هندسی به وسیله مهندس طراح ممکن میشود. تامین اعتبار و تخصیص منابع مالی برای مدیران و مسئولان، با روشن شدن نقش راه شهری (مثلاً راه شریانی درجه ۱ و...) مقدور خواهد شد. طبقهبندی کلی راههای شهری عبارت است از: راههای شریانی، خیابانها و کوچهها، راههای کناری و راههای ویژه. هر یک از این سه دسته، دارای درجهبندیهای مختلف هستند. در این آییننامه ضوابط هر نوع از مسیرها تعیین شده است، بنابراین طراح باید راه مورد نظر را در یکی از طبقهبندیها و درجهبندیها قرار دهد و معیارهای مربوطه را به کار ببرد.
ابعاد و ویژگیهای انواع وسایل نقلیه که از راه استفاده میکند، در طرح هندسی راه موثر است، بنابراین انتخاب خودروی طرح و سرعت، اولین گام در مطالعات طرح هندسی هر راه شهری است. پیشبینی حجم ترافیک در آینده (دور و نزدیک) و درجهبندی راه (از نظر کنترل دسترسی) عوامل عمدهای در تعیین تعداد خطهای عبور هستند. هرچند که در نشریههای خارجی خودروها به شانزده گروه تقسیم شدهاند، ولی از نظر طرح هندسی استفاده از سه یا چهار نوع خودروی طرح کافی است. سرعت طرح نیز در طول و انحنای پیچها و خمها و در نتیجه در تعیین حداقل مشخصات مربوط به طرح هندسی راه شهری، تاثیر مستقیم دارد و عوامل مختلفی در انتخاب این سرعت نقش دارند.
تعیین مقررات، محدودیتها و شرایط ورود به راه یا خروج از آن کنترل دسترسی نامیده میشود که به دو دسته کنترل کامل دسترسی و کنترل نسبی دسترسی تقسیم میگردد. کنترل دسترسی همچنین شامل جلوگیری از ارتباط خیابانهای فرعی و اختصاصی و نیز ناحیههای کناری حریم به راه نیز میشود. در این پژوهش معیارهای مختلف کنترل دسترسی ارائه شده است. در راههای شهری که در کنار آن عبور عابران پیاده مجاز است و همچنین در تقاطعها باید تسهیلات عبور عابران پیاده در نظر گرفته شود. پیادهرو به محل عبور مجاز پیادهها گفته میشود که به موازات سوارهرو ولی مجزا از آن است. در طرح پیادهرو و نوع آن عوامل مختلفی نقش دارند که در این تحقیق به آنها پرداخته شده است.
طراحان مسیر هندسی راههای جدید شهری، باید با توجه به شبکه موجود ترافیک شهر و موقعیت مسیر مورد مطالعه و نقطهنظرهای اقتصادی کوتاهمدت و بلندمدت طرح، جزئیات هندسی طرح و موقعیت مسیر را با مطالعات امکانسنجی فنی و اقتصادی بررسی و پیشنهاد کنند. همچنین این بررسی، تحت تاثیر محیط اطراف راه و منظرآرایی مسیر نیز هست.
مشخصات هندسی پلان مسیر در روی نقشهای به نام پلان هندسی تعیین میشود. پلان هندسی چنان تعیین میشود که بتوان شکل کامل مسیر را با تمام جزئیات هندسی آن، به دقت یک سانتیمتر، از روی نقشه به روی زمین پیاده کرد. برای این کار لازم است که کلیه نقاط تعیینکننده شکل هندسی راه به صورت ریاضی، با استفاده از فاصله و زاویه و یا مختصات نقاط، در روی پلان تعیین شود. نیمرخ طولی، مقطع طولی راه در امتداد حرکت وسایل نقلیه است که معمولاً از نظر سادگی نقشهها، محل آن منطبق بر خط محور در نظر گرفته میشود. نیمرخ عرضی که بسته به درجه راه و موقعیت قرار گرفتن در مسیر (مستقیم یا پیچ) متفاوت است، نشاندهنده ابعاد، شیب عرضی سوارهرو، شانهها و میانه راه در صورت وجود، شیب عرضی شیروانی خاکبرداری یا خاکریزی و موقعیت حفاظ و آبروهای جانبی و میانه است و از اجزای مختلفی تشکیل شده است که در این تحقیق شرح داده شدهاند.
تقاطعهای همسطح در مناطق شهری، محل عبور وسایل نقلیه موتوری، پیادهها و دوچرخهسواران است که هدف اصلی از طرح آن، کاهش احتمال برخورد وسایل نقلیه با یکدیگر و با پیاده و دوچرخهسواران، تامین آسایش، راحتی و سهولت گذر از آن است. عوامل موثر در طرح تقاطع عبارتند از: ویژگیهای انسانی، ترافیکی و فیزیکی، ویژگی موقعیت بناهای سفرساز اطراف و ویژگیهای اقتصادی. به منظور کاهش یا حذف برخوردهای ترافیکی، ارتقای ایمنی، کاهش تاخیر و افزایش گنجایش ترافیکی، تبادلها ایجاد میشوند. با ایجاد تبادلها، احتمال برخورد میان جریانهای متقاطع در محل تقاطع منتفی میشود. بنابراین تبادل جایگزین بسیار مناسبی برای تقاطع است، اما به دلیل بالا بودن هزینه، استفاده از آن بستگی به توجیه اقتصادی-اجتماعی دارد.
در این پژوهش در کنار مطالعه تمامی عواملی که در طراحی راههای شهری و ایمنی آن نقش دارند، برای درک بیشتر موضوع از جداول، تصاویر و نمونههای مرتبط، نقشهها و... نیز استفاده شده است.
|
| ۸ | بررسی در اصول و ضوابط طراحی هماهنگ و پیشبینی ساماندهی سیمای روستاهای کشور | شهرسازی | آقای دکتر مصطفی عباسزادگان | آقای دکتر عیسی حجت | تحولات روستاهای ایران سیمای ظاهری روستاها را دستخوش تغییر نموده است. این تحولات میتواند مثبت یا منفی و سبب اضمحلال بخشی از میراث فرهنگی کالبدی و حتی غیر کالبدی باشند. اضمحلال میراث فرهنگی به لحاظ خاطره و ارزشهای اجتماعی در روستاها در جریان است. روستا دربرگیرنده فرهنگ روستایی و کالبد روستا به عنوان یک سیاست ژئوپلتیک و یک سیاست فرهنگی از اهداف کلان سیاستگذاران کشور محسوب میگردد.
پژوهش حاضر با هدف شناخت ابعاد سیمای روستا و ارائه راهبردهایی در جهت هدایت و کنترل سیمای روستا در سه مرحله انجام پذیرفته است. جهت تایید و شاهد مطالعات مبانی نظری، ۱۰ روستا به عنوان نمونه مطالعاتی در سراسر ایران به طور مشروح و ۳۵ روستا نیز بر حسب ضرورت ارائه شواهد، بازدید و مطالعه شد.
مرحله اول: شناخت
ارائه تعریفی مشخص از سیمای کالبدی روستایی
دستهبندی روستاهای کشور بر مبنای نوع و ویژگیهای سیمای کالبدی
بررسی عوامل و عناصر شکلدهنده سیمای روستاهای کشور در قالب بررسی سیمای روستاهای نمونه، شامل عوامل طبیعی، عوامل انسانی، عوامل کالبدی
بررسی تجربیات موجود در زمینه تحول و تطور توسعه روستایی و ساماندهی روستاهای کشور، ضوابط و مقررات توسعه در قالب طرحهایهادی، بهسازی بافتهای باارزش و...
بررسی قوانین و ضوابط موجود موثر بر سیمای روستا (ضوابط و مقررات اداره راه و ترابری، برق، آب و گاز، بهداشت محیط، مخابرات و...)
بررسی نهادها و دستگاههای ناظر بر ساماندهی کالبدی روستاها و طبقهبندی هر یک بر اساس تاثیرگذاری بر سیما و منظر و معرفی تاثیرات کالبدی هر یک
کنکاش در ذهنیات، ارزشها و نگرشهای مردم روستاهای معمولی و روستاهای بهسازیشده مانند روستاهای با بافت باارزش که بازسازی شدهاند.
بررسی نحوه توسعه برنامهریزیشده روستا بر سیما و منظر آن (تفاوتهای رویکردی بافت کهن و توسعههای جدید)
بررسی مشارکت مردم در کنترل سیمای روستایی و میزان پذیرش دستورالعملهای ساماندهی سیما و منظر روستایی؛ میزان هدایت سیما و منظر از طرف مردم و میزان تاثیرگذاری شوراها در هدایت ساختوسازها
بررسی تجربیات جهانی در زمینه ساماندهی کالبدی و سیمای روستا
مرحله دوم:
ارزیابی تاثیرگذاری ابعاد شکلدهنده سیما و منظر
ارزیابی فرایند کنترل سیما
ارزیابی میزان تاثیرگذاری تشکیلات موجود در کنترل سیما و منظر
ارزیابی تجربیات موجود و ضوابط و مقررات طرحهای ذیربط
ارزیابی و سنجش نحوه مشارکت مردم در شکلدهی به سیما و منظر روستا
تجزیه و تحلیل ذهنیت روستاییان از سیما و منظر روستا و ارزیابی جهتگیری آن برای طرح و اجزای ساماندهی سیما و منظر مناسب و مطلوب
جمعبندی و نتیجهگیری درباره ویژگیهای طراحانه کالبد روستا (مانند احجام، ارتفاع ابنیه، خط آسمان، خطوط عمودی، افقی، سطوح اصلی و فرعی، ورودیها، دانهبندی، تراکمها و...)
ارزیابی و سنجش رویکردهای گوناگون جهت کنترل سیمای روستا؛ ارزیابی و انطباق تجربیات جهانی با شرایط کشور و ارزیابی تجربیات ایرانی
مرحله سوم:
تعیین رویکرد بر اساس کنترلپذیری عوامل و عناصر موثر بر سیمای روستایی
طراحی فرایند کنترل سیمای روستاها و تعیین نقش هر یک از عوامل مدیریتی تاثیرگذار در این فرایند
سیاستها و استراتژیهای هدایت سیما و منظر بر اساس طبقهبندی روستاها
تعیین اسناد کنترلی در زمینه ساختوسازهای روستایی (متناسب با زمینههای اجتماعی و اجرایی روستا) |
| ۹ | بررسی اجمالی در جهت شناخت و معرفی هویت اسلامی در معماری و شهرسازی | بنیادی | دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، مر | آقای مهندس محمد مروت | - |
| ۱۰ | بررسی تطبیقی بافتهای تاریخی ۸ شهر نمونه (سمنان، گرگان، تهران، شیراز، کرمان، مشهد، اراک و اصفهان) در کشور و تاثیرات طرحهای توسعه شهری، به ویژه طرحهای بهسازی و عمران شهری بر آنها | شهرسازی | آقای دکتر محمدمنصور فلامکی | آقای دکتر ابوالقاسم وحدتی اصل و آقای مهندس ناصر بنیادی | چنانچه در مقدمه یادآوری شده است، تطبیق مقطعهای زمانی پیشنهادی، به این دلیل که هر یک از شهرهای ایران بنا بر مقتضیات از یک سو و متاثر از چگونگیهای مدیریتی ناهمترازی که در شهرهای ما رایجاند، سال آغاز متفاوتی را برای پرداختن اصولی به شهر داشته است. برای مثال شهرهای اراک، تهران و مشهد ده سال پیشتر از کرمان مرحله آغازین بازشناسی شهر به منظور تدوین طرحجامع را داشتهاند در حالی که، در مرحله دوم، از این تفاوت زمانی کاسته میشود و به طور متوسط به سه سال میرسد.
آنچه در زیر میآید فهرست مطالبی است که بر حسب مورد، کارهایی روی آنها انجام گرفته است:
الف- موضوع یا زیر فصلهایی که تمامی دادههای موجود را در بر دارند. این دادهها در صورتی که نقشه باشند، روی CD آورده شدهاند و نوشتارها به صورت گزارشهای مکتوب و مستندند. در این بخش جدولها و نمودارهایی نیز وجود دارند که به صورتی هم مستقیم و هم غیر مستقیم به کار سنجش خواهند آمد.
ب- موضوعها یا زیرفصلهایی که به صورت غیر مستند و نیمه آمدهاند و به مناسبت نیازی که به آنها بوده، از طریق بازدیدهای محلی و در پی تبادل نظر با متخصصان مربوط، یا به شکلی کامل درآمده و یا بخشی از آنها به عنوان دادههای مورد نیاز طرح عنوان شده است.
پ- موضوعهایی که گروههای متصدی پژوهش رسمی و یا متخصصان ذینفع به شکلی کلی و با زیرعنوانهای فراگیر آماده کردهاند.
قابل ذکر است که در دو زمینه اصلی (استخراج دادههای مکانی-کالبدی از نقشههای موجود و نیز استخراج دادههای کمی، کمی-کیفی و رقومی از گزارشها و جدولهایی که در اختیار بوده)، گروه پژوهشی کار مورد نظر را دنبال کرده تا به دادههای لازم برای سنجش و نتیجهگیری دست یابد.
پس از اتمام بررسیهایی که روی نقشهها و نوشتارها و جدولها صورت گرفته، آنگاه شناخت تحلیلی و منظم اولیهای روی کم و کیف فضاهای معمارانه، در سه مقطع شهری زیر به وجود آمدهاند:
بخش قدیمی یا بافت تاریخی شهر
بخش میانی و شهرسازیشده به سالهای رشد متوسط شهرها
بخش نوسازیشده بر مبنای مصوبهها و طرحهای جدید توسعه شهری
سرفصلهای مورد بررسی در خصوص هر شهر (با اندکی تفاوت بر حسب هر مورد):
۱. شکل شهر در سه مقطع تاریخی
۲. توانمندیهای شهر
۳. شناخت بافت تاریخی
۴. اینفراستراکچرهای شهری (زیرساختارها)
۵. سنجش تیپولوژیک خانهها
|